Στο κείμενο αυτό παρουσιάζονται προσωπικές μου θέσεις και απόψεις σχετικά με εργασίες συναδέλφων που παρουσιάστηκαν στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Διδακτική της Πληροφορικής στη Πάτρα από 28 έως 30 Μαρτίου 2008.
Ένα γενικό σχόλιο είναι ότι όλες ανεξαιρέτως οι εργασίες υπήρξαν από ενδιαφέρουσες έως εξαιρετικά καλές. Μερικές δε από αυτές, με τη διαφορετικότητα στο θεματικό περιεχόμενο και τις θεωρητικές τους προσεγγίσεις μας εξέπληξαν ευχάριστα, όπως η εργασία των συναδελφισσών Γιαννάκη Ε. & Δημητρακοπούλου Α. με θέμα «Μεταγνώση και Οπτικός Σχεδιασμός».
Στις σειρές που ακολουθούν, προσπάθησα να «μαζέψω» τα κύρια σημεία των εργασιών που παρουσιάστηκαν στην 1η παράλληλη συνεδρία το Σάββατο 28 Μαρτίου και να τα σχολιάσω με το δικό μου βλέμμα.
Η 1η εργασία αναφερόταν στην «Αξιοποίηση του e-ECLIP στη διδασκαλία βασικών προγραμματιστικών δομών». Στην εργασία αυτή, οι συγγραφείς χρησιμοποιούν το ECLiP στο περιβάλλον του SCALE προκειμένου να δομήσουν δραστηριότητες ικανές να διδάξουν βασικές προγραμματιστικές αρχές σε μαθητές. Δικαιολογούν και τεκμηριώνουν τη χρήση του ECLiP μέσα από ένα αυστηρά καθορισμένο θεωρητικό πλαίσιο πράγμα που αποτελεί ισχυρό σημείο της εργασίας.
Οι συγγραφείς σχεδίασαν 4 δραστηριότητες που αφορούν την έννοια «Επαναληπτική δομή Όσο»και χρησιμοποίησαν 3 διαφορετικές ομάδες μαθητών της Γ Γυμνασίου για να «μετρήσουν» αν και πόσο το περιβάλλον ΕCLiP βοηθά και προάγει τη μάθηση απλών προγραμματιστικών αρχών.
Η πρώτη ομάδα διδάχτηκε την έννοια της επανάληψης αποκλειστικά με δραστηριότητες από το ECLiP. Η δεύτερη ομάδα, διδάχτηκε την επανάληψη χρησιμοποιώντας το περιβάλλον της Γλωσσομάθειας. Η τρίτη ομάδα, διδάχτηκε την έννοια της επανάληψης στην τάξη. Διεξήχθησαν τεστ πριν και μετά τη διδασκαλία της επανάληψης.
Σύμφωνα με τους πίνακες που παρέβαλαν οι συγγραφείς φαίνεται πως η πρώτη ομάδα έχει σημαντικότερη βελτίωση σε σχέση με τις άλλες δύο. Όμως η διαφορά αυτή δεν είναι τόσο μεγάλη ώστε να τους δίνει στατιστικά σημαντική διαφορά για να διατυπώσουν ερευνητική υπόθεση. Λίγο παρακάτω, οι συγγραφείς αναφέρουν: «Όμως, πιο επισταμένη στατιστική ανάλυση της επίδοσης των τριών ομάδων καταδεικνύει ότι υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ των τριών ομάδων όσον αφορά την επίδοσή τους στην τελική δοκιμασία σε επίπεδο κατανόησης (p=0.024<0.05) ενώ αντίθετα δεν προκύπτει σημαντική διαφορά σε επίπεδο προσαρμογής» σελ. 42 (Γόγουλου et. al. 2008).
Θα ήταν χρήσιμο, να υπήρχαν περισσότερα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι συγγραφείς αξιολόγησαν το επίπεδο κατανόησης και το “επίπεδο προσαρμογής” ώστε να μπορεί ο αναγνώστης να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου. Στο paper, αναφέρονται μόνο οι μέσοι όροι και οι τυπικές αποκλίσεις της κάθε ομάδας πριν και μετά το τεστ.
Τέλος, θέλω να υπογραμμίσω τη θετική αντιμετώπιση και σχόλια που κατέγραψαν οι συγγραφείς από τους μαθητές που χρησιμοποίησαν το εργαλείο αυτό. Πιστεύω ότι όλα αυτά τα θετικά συναισθήματα τους δίνουν δύναμη και κουράγιο ώστε να συνεχίζουν τις πολλές και σημαντικές ερευνητικές τους προσπάθειες.
Η 2η εργασία είχε τίτλο «Υποστήριξη της μαθησιακής διαδικασίας σε εισαγωγικά μαθήματα Πληροφορικής μέσω του περιβάλλοντος SCALE», αναφερόταν σε μια πρόταση εμπλουτισμού της μαθησιακής διαδικασίας σε εισαγωγικά μαθήματα Πληροφορικής, με εκπαιδευτικό υλικό, καλλιεργώντας τη διερευνητική μάθηση και τη κριτική σκέψη. Το υλικό αυτό διατέθηκε μέσα από το διαδικτυακό περιβάλλον μάθησης SCALE. Ο προσανατολισμός του εγχειρήματος ήταν για τους προπτυχιακούς φοιτητές τμημάτων Πληροφορικής χωρίς να αποκλείεται η χρήση του και σε μαθητές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Η εργασία, είναι στην ουσία μια διαφορετική- σε σχέση με τη προηγούμενη εργασία- εφαρμογή του περιβάλλοντος SCALE για φοιτητές. Το θεωρητικό της υπόβαθρο δεν είναι αυστηρά καθορισμένο και δεμένο, ωστόσο, οι παιδαγωγικές αρχές και θεωρήσεις της πρώτης εργασίας ισχύουν και εδώ αφού πρόκειται για διαφορετική χρήση του ίδιου περιβάλλοντος με παρόμοιο τρόπο.
Οι συγγραφείς του paper αναγνωρίζουν την ανάγκη αλλαγής του τρόπου διδασκαλίας εισαγωγικών μαθημάτων της Πληροφορικής στα Τριτοβάθμια Ιδρύματα ανασύροντας «πρακτικές» των φοιτητών όταν χάνουν από νωρίς το ενδιαφέρον τους για τα διδασκόμενα μαθήματα.
Τα αποτελέσματα του εγχειρήματος είναι παρόμοια με αυτά του πρώτου paper. Το εκπαιδευτικό υλικό επηρέασε θετικά τους φοιτητές και τους ώθησε να συνδέσουν αυτά που παρουσιάζονταν στο μάθημα, με την προϋπάρχουσα γνώση τους και το εκπαιδευτικό υλικό του SCALE.
Επιπλέον, η επίδοση της ομάδας των φοιτητών που συμμετείχαν πριν και μετά την εκπόνηση των δραστηριοτήτων έδειξε και εδώ - όπως στο πρώτο paper -ότι είχαν υψηλότερη επίδοση και βελτίωσαν το επίπεδο γνώσης τους. Να σημειώσουμε, ότι δεν αναφέρονται στατιστικά σημαντικές διαφορές που να δικαιολογούν σχετικά ασφαλή συμπεράσματα για τη χρήση της μεθόδου. Ωστόσο, πρόκειται για μια πιλοτική εφαρμογή, τα αποτελέσματα της οποίας είναι ενθαρρυντικά. Περιμένουμε μια εις βάθος ανάλυση του τρόπου με τον οποίο οι μαθητές και φοιτητές εργάστηκαν στο SCALE, όπως μας διαβεβαιώνουν οι συγγραφείς, ώστε να έχουμε περισσότερα δεδομένα που θα τροφοδοτήσουν τη συζήτηση.
Η επόμενη εργασία είχε τίτλο «Το πρόγραμμα Διάγραμμα Ροής και η Διδακτική του αξιοποίηση στην Διδασκαλία του προγραμματισμού». Πρόκειται στην ουσία για μια εφαρμογή με την οποία οι μαθητές της Γ’ τάξης του Γενικού Λυκείου μπορούν να χρησιμοποιήσουν στο μάθημα «Ανάπτυξη εφαρμογών σε προγραμματιστικό περιβάλλον». Σύμφωνα με την εφαρμογή αυτή, οι μαθητές μπορούν να υλοποιήσουν Διαγράμματα Ροής και να δουν να εκτελείται ο αλγόριθμός τους οπτικά. Η εφαρμογή έχει δυνατότητα να μετασχηματίζει το διάγραμμα ροής σε ψευδοκώδικα καθώς και σε γλώσσες προγραμματισμού BASIC και PASCAL. Τη δυνατότητα αυτή, δεν την έχουμε συναντήσει σε παρόμοια προγράμματα. Παρόλο που υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το αν είναι χρήσιμη παιδαγωγικά αυτή η δυνατότητα, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως πρόκειται για ένα επιπλέον εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού. Αξίζει δε να αναφέρω, ότι, χρησιμοποιώντας το Διάγραμμα Ροής σε σχετικά περίπλοκες δομές πήρα εξαιρετικά απλό κώδικα σε PASCAL και BASIC. Πήρα δηλαδή, περίπου τον ίδιο κώδικα που θα έγραφε άνθρωπος για τις συγκεκριμένες δομές χωρίς περιττές σειρές.
Πολλά συγχαρητήρια στο συνάδελφο Θανάση Βρακόπουλο για τις ατέλειωτες ώρες δουλειάς μπροστά στην οθόνη προκειμένου να έχουμε ένα επιπλέον δωρεάν βοήθημα όλοι οι εκπαιδευτικοί. Η διεύθυνση που μπορεί οποιοσδήποτε να προμηθευτεί το υλικό αυτό είναι http://users.sch.gr/vraa8/
Στο ίδιο τόπο θα βρείτε πολλά άλλα βοηθήματα του συναδέλφου όπως μια Ελληνική εκδοχή της LOGO, Φύλλα Έργου, Τεστ κ.λ.π.
Η 4η κατά σειρά εργασία της συνεδρίας είχε τίτλο «Περιβάλλοντα απτού προγραμματισμού: Επισκόπηση της παρούσας κατάστασης και ανοιχτά ερευνητικά ερωτήματα». Πρόκειται για μια επισκόπηση των γλωσσών προγραμματισμού και εκπαιδευτικών εργαλείων που υιοθετούν απτές διεπαφές χρήστη προκειμένου να διευκολύνουν τους τελευταίους κάθε ηλικίας στην εκμάθηση εννοιών του προγραμματισμού. Το paper ιστορικά περιγράφει τις τεχνικές που αναπτύχθηκαν από το Totris μέχρι το Quatzal. Πρόκειται για μια πολύ καλή επισκόπηση με λεπτομερείς περιγραφές των περιβαλλόντων ή τεχνικών όσον αφορά την αρχή λειτουργίας τους. Χρησιμότατη εργασία η οποία βοήθησε να βάλουμε σκόρπιες γνώσεις για το θέμα σε μια σειρά, να γνωρίσουμε άλλα περιβάλλοντα και να προβληματιστούμε για μελλοντικές χρήσεις των εργαλείων αυτών. Τέλος, να συμφωνήσουμε απόλυτα με τους συγγραφείς ότι πρέπει να διερευνηθούν από την επιστημονική κοινότητα οι παρακάτω τομείς:
• Τέτοιου είδους συστήματα μπορούν να εξασφαλίζουν ευκολότερη προσβασιμότητα σε ΑΜΕΑ και παιδιά σε διαδικασίες μάθησης;
• Μπορούν τα συστήματα απτού προγραμματισμού να βοηθήσουν συγκεκριμένα επιστημονικά πεδία (προγραμματισμός, αστρονομία, μαθηματικά κ.λπ) και κάτω από ποιες συνθήκες είναι αποτελεσματικότερη η μάθηση;
Συμπερασματικά, στα εργαλεία του απτού προγραμματισμού η επιστημονική έρευνα είναι αυτή που πρέπει να αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους.
Η τελευταία εργασία είχε τίτλο «Οι κανόνες μισοψημένων παιχνιδιών ως πλαίσιο κατανόησης και εφαρμογής της δομής της επιλογής». Εδώ, οι συνάδελφοι ερευνητές, χρησιμοποίησαν το υπολογιστικό περιβάλλον Cruislet, μέσα από μια ημιτελή δραστηριότητα (μισοψημένο παιχνίδι) καλούσαν τα παιδιά να την ολοκληρώσουν αλλά και να την μετατρέψουν αν ήθελαν χρησιμοποιώντας ως εργαλείο τη γλώσσα LOGO.
Μέσα από μια καλά σχεδιασμένη δραστηριότητα οι μαθητές ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με τη γλώσσα LOGO. Στο τέλος, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, κατανόησαν τόσο καλά τη δομή επιλογής ώστε χρησιμοποίησαν σύνθετες μορφές της με πολλαπλούς τελεστές. Να σημειώσουμε ότι οι μαθητές είχαν χωριστεί σε δυο ομάδες. Η πρώτη ομάδα (2 μαθητές) ήταν πιλοτική και μελέτησαν μόνο την κατασκευή μια απλής δομής επιλογής, ενώ η δεύτερη είχε επιπλέον και μια μικρή τροποποίηση να κάνει στο κώδικα του παιχνιδιού.
Στα συμπεράσματά τους οι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι μαθητές δεν αντιμετώπισαν δυσκολίες στην κατανόηση του τρόπου εκτέλεσης της δομής επιλογής ή την αποδόμηση των λειτουργικών χαρακτηριστικών της. Αντίθετα, η χρήση της δομής επιλογής αναδύθηκε ως ανάγκη των μαθητών για ένα κανόνα στο παιχνίδι. Ειδικά, στη δεύτερη περίπτωση, οι μαθητές κατάφεραν επιτυχώς να επεκτείνουν την προγραμματιστική δομή και να αλλάξουν γραμμές κώδικα. Να σημειώσουμε ότι οι μαθητές δεν είχαν προηγούμενη γνώση της γλώσσας προγραμματισμού.
Μερικά σημεία που δεν αναφέρονται στο paper αλλά είναι σημαντικά για την εξαγωγή συμπερασμάτων από τον αναγνώστη είναι :
• Δεν αναφέρονται οι ώρες και ημέρες που δαπανήθηκαν για τη διεξαγωγή της δραστηριότητας στην δεύτερη ομάδα. Χρειάστηκε να αλλάξουν - μετατρέψουν το ωρολόγιο πρόγραμμά τους;
• Υπήρξε κριτήριο επιλογής των «πιλοτικών» μαθητών αλλά και του 12 μελούς τμήματος μαθητών της 2ης ομάδας;
• Αναφέρεται ότι οι πιλοτικές ώρες εφαρμογής στην ομάδα των δύο μαθητών ήταν 8 ώρες σε διάστημα 2 ημερών. Δεν αναφέρεται όμως, αν οι μαθητές ακολούθησαν το κανονικό ωρολόγιο πρόγραμμά τους τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας.
• Και στις δυο ομάδες, οι μαθητές γνώριζαν ότι γίνονται αντικείμενο μελέτης με κασετόφωνο και λογισμικό καταγραφής της οθόνης τους σε λειτουργία;
Ευχή όλων μας είναι τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα της έρευνας αυτής να απεικονίζουν την πραγματικότητα. Απομένει στην εκπαιδευτική έρευνα, να διερευνήσει, επιβεβαιώσει και ίσως γενικεύσει τα παραπάνω συμπεράσματα
Νίκος Προεστάκης
