Στάση και Εμπειρία, τι είναι στα αλήθεια;

Η «στάση» (attitude) δηλώνει μια νοητική κατάσταση, μια κατάσταση της προσωπικότητας, ή την τάση του υποκειμένου να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο απέναντι σε μια κατηγορία ανθρώπων, ένα αντικείμενο, μια κατάσταση, ένα θεσμό ή μια έννοια (P. Debaty 1967, J.D. Nisbet 1978, R.Thomas & D. Alamhilippe 1983, Γ. Τρούλης 1995 οπ. αναφ. Βάμβουκας & Κανάκης 1997 σ.63). Από μια άποψη, η «στάση» μπορεί να είναι μια παραδοσιακή πρόταση ή μια αντίστοιχη διανοητική αντιπροσώπευση. Από αυτή την άποψη οι «στάσεις» περιλαμβάνουν «πιστεύω», «επιθυμίες», «ελπίδες» και «πόθους». Οι «στάσεις» χαρακτηρίζονται μερικές φορές λεπτομερέστερα ως σκέψεις ή αίσθημα, κατέχοντας έναν συναισθηματικό τόνο και καλύπτοντας μία επιθυμία.¹ Η «στάση» υπαγορεύει τη συμπεριφορά, ενώ δεν συμπίπτει πάντα με μια λογική κρίση. Τέλος, η στάση μπορεί ακόμα να εκφράζει την ανάγκη ατόμων ή ομάδων να αντιδράσουν ενεργητικά ή παθητικά, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες προδιαθέσεις τους και την ανάγκη να εναρμονίσουν τις προδιαθέσεις αυτές με τις κοινωνικές περιστάσεις (Ματακιάς, 1993 σ.545).

Οι «στάσεις», διακρίνονται από τρεις συνιστώσες - παραμέτρους. α) Τη συναισθηματική παράμετρο, η οποία έγκειται στο κατά πόσο «καλό ή κακό, επιθυμητό ή ανεπιθύμητο, χρήσιμο ή άχρηστο» δοκιμάζει το υποκείμενο για το αντικείμενο της στάσης. β) Τη γνωστική παράμετρο, που αφορά τις γνώσεις που έχουμε ή νομίζουμε πως έχουμε για το αντικείμενο, δηλαδή τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στο αντικείμενο της στάσης. γ) Τη βουλητική παράμετρο, που αφορά τη βούληση που αναπτύσσεται για δράση και συνδέεται με τις προηγούμενες δύο. Για παράδειγμα, για να δράσει ένα υποκείμενο θα πρέπει πρώτα να «επιθυμεί» και να «γνωρίζει» (Βάμβουκας & Κανάκης, 1997; Τρούλης, 1995). 

Η «εμπειρία», (experience), είναι η απευθείας γνώση του περιβάλλοντος, που προέρχεται από την παρατήρηση. Επιχειρώντας μια πρώτη προσέγγιση της έννοιας αυτής, θα μπορούσαμε να πούμε πως η εμπειρία περιλαμβάνει οτιδήποτε μπορεί να γίνει γνωστό ή πιστεύεται πως έτσι είναι, από παρατήρηση, χωρίς καμιά προηγούμενη αναφορά². Εξ αιτίας αυτής της αμεσότητας στην οποία βεβαιώνεται η παρουσία του αντικειμένου, κάθε εμπειρία διακρίνεται για την ενάργειά της και την αποδεικτική της αξία. Διακρίνουμε την εσωτερική και εξωτερική εμπειρία. Εξωτερικές εμπειρίες είναι αυτές που προέρχονται από τις αισθήσεις, ενώ εσωτερικές αυτές που προέρχονται από την αυτοσυνειδησία ή την εσωτερική αίσθηση (Ντόκα, 1981).

Η εμπειρία με άλλα λόγια αποτελεί τη γνώση που στηρίζεται στην πείρα, αλλά και το σύνολο των γνώσεων που αποκτήθηκαν με τη σταδιακή συσσώρευση των εμπειριών (Ματακιάς, 1993). Η εμπειρία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γνώση και τη θεωρητική εποπτεία που πηγάζει από αυτή, όμως μπορεί να τη συμπληρώσει. Οι εμπειρίες όσο πλούσιες και αν είναι, δεν εξαντλούν όλο το φάσμα της πραγματικότητας. Γενικά, απαιτείται ένας συνδυασμός εμπειρίας και γνώσης που μπορεί να βοηθήσει το άτομο να προσανατολίζει δημιουργικότερα και πιο γόνιμα τόσο τη σκέψη, όσο και τη δράση του (Ματακιάς, 1993). O A. Rogers παρατηρεί πως «[…]υπάρχει μια αυξανόμενη παραδοχή ότι η εμπειρία αποτελεί βάση κάθε μάθησης» (A. Rogers, 1999 σ.151). O Mezirow, (όπ. ανφ. στο ίδιο) ορίζει την εμπειρία ως το κλειδί για να δημιουργεί κανείς νοήματα από τη μάθηση. Ο Freire (οπ. αναφ. στο ίδιο) υποστήριξε ότι η μάθηση ολοκληρώνεται με την κριτική ανάλυση της εμπειρίας. Συνοπτικά, μπορούμε να κατανοήσουμε την εμπειρία ως την «υποκειμενική επίγνωση μιας τωρινής κατάστασης, η οποία επίγνωση επέρχεται υπό το φως προγενέστερων εμπειριών» (Jarvis, 2003 σ.109).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βάμβουκας, Μ., & Κανάκης, Ι. (1997). Στάσεις των εκπαιδευτικών απέναντι στα Ο-Α μέσα διδασκαλίας και μάθησης. Παιδαγωγική Επιθεώρηση(25), 61-85.

Ματακιάς, Α. (1993). Λεξικό Εννοιών. Αθήνα: Πελεκάνος.

Τρούλης, Γ. (1995). Οι σχέσεις των φοιτητών των παιδαγωγικών τμημάτων με τα μαθηματικά (Στάσεις και αναπαραστάσεις). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Φίλιας, Β. (2004). Εισαγωγή στη Μεθοδολογία και τις Τεχνικές των Κοινωνικών Ερευνών. Αθήνα: Gutenberg.

Ντόκα, Α. (1981). Λεξικό Φιλοσοφικών όρων. Αθήνα: Αστήρ.

Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων (Παπαδοπούλου & Τόμπρου, Trans.). Αθήνα: Μεταίχμιο.

Jarvis, P. (2003). Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και κατάρτιση. Θεωρία και πράξη (Α. Μανιάτη, Trans.). Αθήνα: Μεταίχμιο.

1 The Oxford Companion to Philosophy (1995). Oxford University press: Oxford

2 Ο. π.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μέρος ερευνητικής μου εργασίας . Το πρωτότυπο κείμενο βρίσκεται κατατεθειμένο από τον Αύγουστο του 2006 στη Βιβλιοθήκη του ΕΑΠ στη Πάτρα.